O kruszczynach a o rzeczach z ziemie kopanych

Przedmowa M. S.

W jak wszytki niemal lekarstwa Siennikszytki niemal lekarstwa z ziemie pochodzą albo większa część tych. Bo nie tylo z ziół, które z ziemie pochodzą albo z korzenia ich, które z ziemie kopają albo wyciągają. Ale też i ine lekarstwa z ziemie, po które się górnicy głęboko w ziemię kopają a gardła swe na głębie w niebezpieczność ważą, dobywając kruszczów rozmaitych, z których wypalają kruszczyny rozmaite (a ty łacinnicy metalla rzekają). Jako żelazo rzecz więcej potrzebna a niźli kosztowna. Także też i ine kosztowne jako jest złoto, srebro, miedź, cena, ołów i rtęć, o których ludzie grubi a podli jakoby nieopotrzebnych dzierżą, mówiąc, iż ty kruszczyny samej tylko pysze a lubości służą. Bowiem lud robotny więcej potrzebuje żelaza na swoje naczynia, niż tych rzeczy, z których ani lemiesz ani siekiera być nie może, ani motyka może być przepłacona ku ich robocie. Przeto u nich są wzgardzeńsze, niźli żelazo. Ale zaś lud, który więcej rozumem, niż członkami pracuje, więcej się w tych inych kocha, niźli w żelezie. Acz i bez niego być nie może. Wszakże złoto a srebro samo jego dostanie uwesela myśl, daje dobrą potuchę i serce rozjedrznieje, gdy tego dwojga kto wiele nabędzie. Dzierżą o nim ludzie, iż mu i rozumu przybyło, bo z tymi w prawdzie i rozum odchodzi. Wszakże tego nie czyni wnętrzna a przyrodzona moc tych kruszczyn. Ale to cxzyni sama poważność, która ty kruszczyny swoją cudnością, czystością i trwałością u ludzi sobie sprawiły. Ale kto się lepiej przypatrza, najdzie w ich przyrodzeniu moc rozmaitą ku leczeniu wszelakich chorób i niedostatków, którym moc ziół ani drzew zdołać nie może. Bo to, co się w kości, w stawy i w żyły wkorzeni, ziółkami się wychlustać nie da. Ale to bryłami kruszczowymi wyciskać musi. Przeto też tu o kruszczynach jako i roślinach osobliwą naukę mieć będziem ku poznaniu mocy i przyrodzenia ich potrzebną, i jako z nich lekarstwa czynić albo ich używać a k’czemu też co służy. Przeto tu będziem mieć nie tylo o złocie, w którym na[j]poważniejsze lekarstwa są. Ale o miedzi, o cenie i o ołowie, aż i do inszyn kruszczyn, z których niektóre samy w sobiesą, jako żelazo, z którego stal czynią, miedź z której mosiądz bywa, cena, z której kunterfał odganiają. Też i cynobner, który z rtęci palą, jako i blajwas, blajgel i miniję palą. Bo to wszystko kruszczynami zowiemy, przeto iż od kruszczu swój początek mają. Boć i hałun, koperwas acz podobne są kamieniowi, wszakże od kruszczu swój początek biorą. Przeto tu tak jedno z drugim w jednych księgach swą [w]zmiankę ma, iż jednakiego rodzaju są. A z tym przystąpiemy k’nim. [Patrz linki pod obrazkiem] okręty z kruszczynami Siennik'

o kruszczynach Siennik

Znajdujący się poniżej spis rozdziałów części o kruszczynach jest wykazem generowanym automatycznie. Na samym dole znajduje się stary, niepełny wykaz rozdziałów. Znak „(…)” oznacza, że w tym miejscu powinny być kolejne rozdziały z oryginalnego zielnika Siennika, ale nie zostały jeszcze opublikowane.

(...)
(...)
(...)
(...)
(...)
(...)
(...)
(...)
(...)
(...)
(...)
(...)

Winny kamień

Tartarus, Wein stein Zielnik Siennika, … Więcej


(...)
(...)
(...)
(...)

Saletra

Marcin Siennik, Zielnik, O kruszczynach … Więcej


(...)
(...)
(...)
(...)

===========================================================

Rozdział 13. Winny kamień

Tagi , , , , .Dodaj do zakładek Link.